Wednesday, July 8, 2009

The Piano

(Μαθήματα Πιάνου)
pianopost


Τίτλος: The Piano (Μαθήματα Πιάνου) 
Σκηνοθέτης: Jane Campion 
Παραγωγή: 1993
 
Μην αφήσετε το βουνό των υπερθετικών σχολίων που κατακλύζουν τα ‘Μαθήματα Πιάνου’ να σας αποθαρρύνει: Η ερωτική ιστορία του 19ου αιώνα από την Jane Campion ανταποκρίνεται στα προαναφερθέντα. Ετοιμαστείτε για κάτι ξεχωριστό.” Με αυτά τα λόγια ξεκινά την κριτική του ο Vincent Canby για τους New York Times to 1993, την χρονιά που κυκλοφόρησε η ταινία. Και είναι αλήθεια.

Το “Μαθήματα Πιάνου” ανήκει σε μία σπάνια κατηγορία ταινιών που ναι μεν είναι αγαπητές από το ευρύ κοινό, αλλά ταυτόχρονα και από τους πιο σκληροπυρηνικούς κριτικούς!

Παρακολουθούμε την ιστορία της Ada McGrath, μιας μουγκής Σκοτσέζας γυναίκας που αναγκάζεται μαζί με την κόρη της να αφήσει την πατρίδα της για να πάει στη Νέα Ζηλανδία και να παντρευτεί έναν άνδρα που δεν έχει δει ποτέ της. Αυτή τουλάχιστον είναι η εισαγωγή της ταινίας, αφού η ίδια η ταινία –γυρισμένη εξ’ ολοκλήρου στην άγρια φύση της Ν. Ζηλανδίας- προσφέρει πολύ περισσότερα από μία ερωτική ιστορία. Δεν θέλω όμως να αναφέρω τίποτα άλλο από το εξαιρετικό αυτό σενάριο.

1083_012199

Η ερμηνεία της Holy Hunter είναι μέσα στις καλύτερες γυναικείες ερμηνείες όλων των εποχών (βραβείο καλύτερης γυναικείας ερμηνείας στο Φεστιβάλ Καννών, Όσκαρ Α' γυναικείας ερμηνείας). Δεν είναι υπερβολή να την χαρακτηρίσω ως συγκλονιστική. Ούτε υπερβολή είναι να χαρακτηρίσω ως καταπληκτική την ερμηνεία της νεαρής Anna Paquien, η οποία πήρε το όσκαρ Β΄ γυναικείας ερμηνείας (“Ένα από τα πιο εξαιρετικά παραδείγματα υποκριτικής από παιδί στην ιστορία του κινηματογράφου” – Rogert Ebert). O Harvey Keitel ως υποψήφιος εραστής της Ada με το σημαδεμένο πρόσωπό του (ο ίδιος Μαορί στην καρδιά) εμφανίζεται ως ένα πρωτόγονο στοιχείο ανάμεσα στη στημένη κοινωνία των Νεοζηλανδών κατοίκων και των ιθαγενών (Μαορί). Οι σκηνές όπου εμφανίζεται γυμνός να καθαρίζει το πιάνο ή όταν κρυμμένος κάτω από αυτό χαϊδεύει το πόδι της Ada μέσα από μία μικρή τρύπα που έχει η κάλτσα της, είναι φορτισμένες με μεγάλες δόσεις ερωτισμού, ίσως όπως μόνο μία γυναίκα θα μπορούσε να τον αποδώσει.

Βέβαια, το εξαιρετικό επίτευγμα της σκηνοθέτιδας Jane Campion είναι ότι έχει γράψει ένα πολύ ρομαντικό σενάριο (κέρδισε το όσκαρ σεναρίου) κι έχει σκηνοθετήσει άξια μία απίστευτα συναισθηματική ταινία δίχως ίχνος μελοδραματισμού. Ο φακός της παρατηρεί πράγματα που μόνο το γυναικείο μάτι ίσως να πρόσεχε. Εστιάζεται σε παράξενες γωνίες και αντικείμενα: από τη μία σε μεγαλόπνοα πλάνα με το πιάνο μόνο στην παραλία και πελώρια κύματα να σκάνε γύρω του, και αμέσως μετά σε σύντομα πλάνα που δείχνουν το αγχώδες ανέμισμα μια βεντάλιας ή το νευρικό κράτημα μιας απλής κούπας τσάι. Από τη μία η λάσπη, η βρωμιά, η αγγλική “εξευγενισμένη κοινωνία”, και από την άλλη το πιάνο, η μουσική, οι πρωτόγονοι Μαορί. Δύο κόσμοι τόσο διαφορετικοί που η συνύπαρξή τους συνθέτει το τοπίο της ανεξερεύνητης ζούγκλας που βρίσκεται τόσο εντός όσο και εκτός των βασικών χαρακτήρων της ταινίας. Ο Stuart Dryburgh, υπεύθυνος φωτογραφίας, κατάφερε ένα εκπληκτικό αποτέλεσμα, αποδίδοντας τα αχανή δάση σε αποχρώσεις σκούρου μπλε και πράσινου, και φωτίζοντας τα πρόσωπα της Ada και της κόρης της με κατάχλωμες άσπρες αποχρώσεις αντίστοιχα (στην αρχή της ταινίας, κι ενώ οι Μαορί οδηγούν τις δύο πρωταγωνίστριες στο νέο τους σπίτι μέσα από την άγρια ζούγκλα, σταματάνε σε κάποιο σημείο παραπονούμενοι ότι αν συνεχίσουν από τον ίδιο δρόμο θα έρθουν αντιμέτωποι με τον χώρο ταφής των προγόνων τους -- χώρο φαντασμάτων. Την ίδια στιγμή η κάμερα εστιάζεται στα χλωμά πρόσωπα των δύο γυναικών κάνοντας απατηλούς υπαινιγμούς…)

the-piano2

Η ταινία έχει δύο μεγάλες κλιμακώσεις. Και οι δύο παρουσιάζονται με δραματικά οπερετικό τρόπο και σε αφήνουν άφωνο, προσηλωμένο στην οθόνη. Από μόνες τους θα μπορούσαν να αποτελούν σκηνές από πίνακα ζωγραφικής – όπως οι περισσότερες σκηνές στην ταινία άλλωστε. Σε συνδυασμό με την μουσική του Michael Nyman, μπορώ να πω ότι αυτό που βιώνει πλέον ο θεατής δεν είναι πλέον μια ιστορία που ξεδιπλώνεται στην οθόνη, αλλά ένα δραματικό ποίημα. Απλά δύο λόγια για τη μουσική: το soundtrack (μεγάλο best seller όταν κυκλοφόρησε η ταινία) ήταν αυτό που έκανε τον Nyman γνωστό στο ευρύ κοινό (σε αυτό το κοινό τουλάχιστον που δεν τον ήξερε από τις ταινίες του Greenaway ή που δεν ασχολείται με μοντέρνα μουσική –- αφού ήδη επρόκειτο για αρκετά καταξιωμένο συνθέτη). Η μικρή μου ένσταση είναι ότι 1-2 κομμάτια ακούγονται απλά ως αλλόκοτα μέσα στην ταινία. Είναι περίεργο να βλέπεις μία Σκοτσέζα στον 19ο αιώνα να παίζει στο πιάνο μινιμαλιστική μουσική (!!!), αντί π.χ. Σούμπερτ (για να αναφέρω έναν ρομαντικό). Ωστόσο, τέτοια είναι η συναισθηματική δύναμη του βασικού μουσικού θέματος για πιάνο, το οποίο ακούγεται κατά τη διάρκεια της ταινίας (και που μπορείτε να ακούσετε στο video στο τέλος της ανάρτησης αυτής), που πραγματικά σε συνεπαίρνει και σε πείθει ότι δεν πρόκειται για αναγνωρισμένη μουσική, αλλά μουσική που έγραψε η ίδια η Ada και βγαίνει κατευθείαν από την καρδιά της (“Η μουσική είναι η ομιλία της Ada”, αναφέρει ο Nyman στις σημειώσεις που συνοδεύουν το soundtrack).

campion Μία πραγματικά ξεχωριστή ταινία λοιπόν. Μοναδικό παράπονο ίσως ότι οι χαρακτήρες δεν είναι αρκετά τρισδιάστατοι. Όμως, όπως ανέφερα, η ταινία λειτουργεί με βάση το συναίσθημα πάνω απ’ όλα και σε κάνει να ξεχάσεις οτιδήποτε ατέλειες. Για μένα –και το έχω πει πολλές φορές- τα “Μαθήματα Πιάνου” είναι η πιο ποιητική ταινία που έχω δει. Πρόκειται για μια λυρική-δραματική ποίηση (σε αντίθεση π.χ. με την στοχαστική/υπερβατική ποίηση του Ταρκόφσκι, ενός μεγάλου ποιητή της 7ης τέχνης). Τέτοια είναι η συναισθηματική φόρτιση της ταινίας που έχει καταφέρει να συνεπάρει όλα τα είδη κοινού και κριτικών, ενώ κάποιος θα περίμενε, π.χ., ότι ο ρομαντισμός της δεν θα ήταν  αποδεκτός από τον αντρικό πληθυσμό. Παραμένει και το αριστούργημα της Κάμπιον (το “Πορτραίτο μιας Κυρίας”, αν και πολύ καλό καταπιάνεται με ένα μεγαλειώδες έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας και πιο δύσκολα πείθει για το είδος του, ενώ το “In the Cut” ήταν απλά… πρόχειρο). Αναμένεται φυσικά να δούμε τη νέα ταινία της Κάμπιον, την ερχόμενη σεζόν, η οποία έχει πάρει ήδη καλές κριτικές.

Το "Μαθήματα Πιάνου" δίκαια άξιζε το βραβείο καλύτερης ταινίας στις Κάννες το 1993. Είναι μία πραγματικά ξεχωριστή ταινία-αριστούργημα βουτηγμένη στην ποίηση και σε έναν εξωτικό κόσμο, όπου τα συναισθήματα παίρνουν διαστάσεις παραμυθιού.


Προσωπική Αξιολόγηση: 8,5 / 11

Δυστυχώς το youtube δεν μου επιτρέπει να κάνω embed το εξής video, αλλά προτείνω σε όλους να δούνε μία από τις ομορφότερες σκηνές στην ταινία. Είναι η στιγμή που η Ada (Holly Hunter) έχει ήδη παρακαλέσει τον Baines (Harvey Keitel) να πάρει αυτήν και την κόρη της γι άλλη μια φορά στην παραλία που έχουν παρατήσει το πιάνο, όπου και παίζει μέχρι το βράδυ. Πραγματική μαγεία...

8 comments:

  1. ΕτερώνυμοςJuly 9, 2009 at 12:41 AM

    Πολύ κατατοπιστική και παρατηρητική παρουσίαση,Dynx.Πράγματι η Campion καταφέρνει να βαδίζει στο συναίσθημα όπως στην κόψη του ξυραφιού,χωρίς να ενδίδει σε δακρυχαρείς ευκολίες...
    Ωστόσο,παρά τον εύστοχο διαχωρισμό απ'τον Ταρκόφσκι,με παραξένεψε η δήλωσή σου πως τα "Μαθήματα πιάνου" είναι η πιο ποιητική ταινία που έχεις δει..
    Προσωπικά,αν σκεφτώ ταινίες όπως "Η Αυγή" του Μουρνάου,ο "Θάνατος στη Βενετία" του Βισκόντι,τα "Απαγορευμένα Παιχνίδια" του Κλεμάν,το "δέντρο με τα τσόκαρα" του Όλμι ή-μια που έπιασα τα δέντρα,γιατί όχι;- το "δέντρο που πληγώναμε" του Αβδελιώτη,η όμορφη ταινία της Campion αρχίζει να μοιάζει με απλή καλλιγραφία...

    ReplyDelete
  2. Με τσάκωσες! Τι ήθελες να αναφέρεις τον "Θάνατο στη Βενετία" το οποία είναι πράγματι η πιο ποιητική ταινία (και από τις αγαπημένες μου).

    Λοιπόν, είναι διαφορετικό είδος ποίησης. Όπως λέω, η Κάμπιον καταφέρνει αυτή τη δραματική ποίηση, την όμορφη, όπως λες κι εσύ την "καλλιγραφία". Δεν έχω δει την ταινία του Κλεμάν, ουτε του Όλμι αλλά τις βάζω στη λίστα μου. Μια από αυτές τις μέρες... Μάλιστα αν έχεις να προτείνεις κι άλλες, στείλε μου email.

    ReplyDelete
  3. δεν την έχω δεί ακόμα αν και στην εποχή της είχε κάνει πάταγο. Ίσως ήρθε η ώρα. Καλή σου μέρα!

    ReplyDelete
  4. Μια αρκετά καλή ταινία, αλλά ταυτόχρονα και υπερεκτιμημένη.

    Συμφωνώ με την αισθητική αρτιότητα των εικόνων, της κατασκευής, γενικότερα του ύφους της. Αλλά, δεν ξέρω, γενικά μου έβγαλε μια ψυχρότητα. Ενώ συγκεκριμένη ερωτική σχέση έπρεπε να βγάλει δύναμη κι ερωτισμό, κατά τη γνώμη μου δεν το έκανε, γιατί όλα φαντάζουν αποστασιοποιημένα.

    Άσε που ο Καϊτέλ είναι η επιτομή του miscast (ευτυχώς υπήρχε και η μεγιστοτεράστια Χάντερ).

    ReplyDelete
  5. Gia ti kainouria tis Campion akougontai ta kalutera. 8a doume...

    ReplyDelete
  6. @mahler76
    Δες την οπωσδήποτε!

    @costello
    Ακριβώς αυτή η αποστασιοποίηση είναι που μου αρέσει με την Κάμπιον (το ισχύει και για το "Πορτραίτο Μιας Κυριας"). Και πράγματι υπάρχει ψυχρότητα, αλλά εγώ αυτό το ερμηνεύω διαφορετικά, όπως λέω σε "συνεπαίρνει συναισθηματικά". Ίσως να μην βγάζω νόημα και να ακούγομαι αντιφατικός, αλλά προσωπικά βρίσκω περισσότερο συναίσθημα στην αποστασιοποίηση και αυτά που δεν λέγονται, δεν συμβαίνουν με "ζεστό" τρόπο...

    Ότι ο Καιτέλ είναι miscast είναι φυσικά άποψη σου, εγώ διαφωνώ, ειδικά τώρα που ξαναείδα την ταινία μετά από χρόνια παρατήρησα πόσο πειστικός είναι στον ρόλο του ερωτοχτυπημένου, σε βαθμό αρρώστιας (μια κατάσταση που εύχομαι να ζήσουν όσο το δυνατόν λιγότεροι, ειδικά όπως την ερμηνεύει ο Keitel...)

    @atas8alis
    Πράγματι, αν και θα ήθελα να ξαναδώ την Κάμπιον σε ένα 100% πρωτότυπο σενάριο. Το Bright Star είναι μεν πρωτότυπο αλλά βασίζεται σε ιστορικά πρόσωπα (Keats). Πάντως οι κριτικοί είπαν τα καλύτερα. Ας κάνει επιτέλους το ένδοξο comeback!

    ReplyDelete
  7. Καλά για τον Κάιτελ παραήμουν αυστηρός γιατί τον έχω ταυτίσει με σκορσεζικούς ρόλους (ΚΑΚΟΦΗΜΟΙ ΔΡΟΜΟΙ, Ο ΤΑΞΙΤΖΗΣ, Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ) και με ξένισε η επιλογή του να ενσαρκώσει έναν τέτοιο ρόλο, κατά τα άλλα έδωσε καλή ερμηνεία.

    ReplyDelete
  8. Ταινία που προσωπικά με έχει σημαδέψει ετούτη. Πραγματικό εικαστικό και μουσικό ποίημα. Και μια γεμάτη αλληγορία πλούσια σε συμβολισμούς. Η κοινωνία που διαδραματίζεται το story, αλλά και η χρονολογική εποχή, γίνονται η ομίχλη και το φως σε έναν μυστηριακά απλωμένο καμβά χρωμάτων! Συμφωνώ απόλυτα, πως η μουσική του Nyman γίνεται όντως η φωνή της Ada. Εμένα ακόμα με στοιχειώνει αυτή η φωνή. Για τις αδυναμίες δε θα επεκταθώ ούτε εγώ. Ίσως πέραν αυτό που αναφέρεις για τους χαρακτήρες -το οποίο ξεπερνιέται άμεσα, καθώς αυτοί απηχούν αυστηρά στο συναίσθημα- να μπορούσαμε να του καταλογίσουμε και μια τσιμπημένη επαναλειπτικότητα!

    Στο μόνο που μπορώ να διαφωνήσω, έστω και ανεύ ουσίας, είναι οι ιδιότητες που αποδίδεις στο γυναικείο μάτι. Κατά τη γνώμη μου αυτή η μοναδικότητα στην αποτύπωση πηγάζει από την μοναδικότητα του καλλιτέχνη. Ανεξαρτήτων φύλων και λοιπών χαρκατηριστικών...

    ReplyDelete